Gdy 15 listopada 2017 roku w nowojorskim Christie’s rozpoczęła się licytacja „Salvator Mundi”, szybko stało się jasne, że nie będzie to zwykły wieczór na rynku sztuki. Obraz przedstawiający Chrystusa z kryształową kulą w lewej dłoni i prawą ręką uniesioną do błogosławieństwa osiągnął ponad 450 milionów dolarów wraz z opłatami, ustanawiając rekord ceny za dzieło sprzedane na aukcji. Licytacja trwała zaledwie 19 minut, a końcowa kwota ponad czterokrotnie przewyższyła wstępną wycenę wynoszącą 100 milionów dolarów.
Najbardziej zdumiewa mnie jednak droga obrazu na aukcyjny szczyt. W 1958 roku sprzedano go za 45 funtów, natomiast w 2005 roku nowojorscy marszandzi, wśród nich Robert Simon, kupili mocno zniszczone dzieło za około 10 tysięcy dolarów. Po żmudnej konserwacji, którą przeprowadziła Dianne Dwyer Modestini, wielu ekspertów uznało obraz za dzieło Leonarda da Vinci. Następnie, w 2013 roku, Yves Bouvier zapłacił za niego około 80 milionów dolarów, po czym sprzedał go rosyjskiemu miliarderowi Dmitrijowi Rybołowlewowi za 127,5 miliona.
Zniknął po sprzedaży, a spór o jego twórcę wciąż trwa
„Salvator Mundi”, czyli „Zbawiciel Świata”, to olejny obraz na desce orzechowej o wymiarach około 60 na 40 centymetrów. Badacze wciąż spierają się o jego datowanie i autorstwo: część przypisuje go Leonardowi, a inni wskazują na któregoś z jego uczniów, między innymi Giovanniego Antonia Boltraffia. Po oczyszczeniu i restauracji dzieło pokazano w londyńskiej National Gallery w latach 2011–2012. Jednak w 2021 roku kuratorzy Prado zakwestionowali, że namalował je sam mistrz. Rekordowa aukcja nie rozstrzygnęła więc jednej z największych zagadek obrazu. Jeśli interesuje cię ten temat to sprawdź, czy cebula bezpiecznie czyści obrazy olejne.
Po sprzedaży obraz zniknął z publicznego widoku, a jego dalsze losy nadal pozostają tajemnicą. Za nabywcę uznaje się saudyjskiego księcia Mohammeda bin Salmana, choć podczas aukcji anonimowy kupujący licytował telefonicznie. Później pojawiły się doniesienia, że dzieło mogło trafić do genewskiego składu celnego, a w Arabii Saudyjskiej rozważano wystawienie go w nowym muzeum w Rijadzie. Widzę w tej historii niezwykłe połączenie sztuki, wielkich pieniędzy i niewygasłych pytań: obraz ustanowił aukcyjny rekord, a mimo to wciąż pozostaje niemal równie tajemniczy jak przed laty.
Leonardo da Vinci czy jego uczeń? Spór o autorstwo obrazu
Kiedy patrzę na „Salvator Mundi”, widzę obraz, który niemal sam opowiada kryminalną historię. Jezus unosi prawą dłoń w geście błogosławieństwa, a w lewej trzyma przezroczystą kulę; ma na sobie czerwono-błękitne szaty. Olejny obraz na desce orzechowej mierzy około 60 × 40 cm. Miękkie cieniowanie, subtelne rysy i słynne sfumato przywodzą na myśl Leonarda, jednak kula nie załamuje światła. Ta osobliwość od lat skłania do pytań o intencję twórcy i jego wiedzę optyczną.
Być może obraz powstał na zamówienie Ludwika XII i Anny Bretońskiej w latach 1508–1513, ale zarówno data, jak i pierwotny patron pozostają niepewne. Przez stulecia dzieło wędrowało między kolekcjami, a jego autorstwo przypisywano między innymi Giovanniemu Antoniowi Boltraffio, uczniowi Leonarda. W 1958 roku sprzedano mocno zniszczony obraz za mniej niż 100 dolarów. Dopiero w 2005 roku kupili go nowojorscy handlarze, w tym Robert Simon. Następnie konserwatorka Dianne Dwyer Modestini usunęła późniejsze przemalowania i odsłoniła wcześniejsze warstwy.
Najważniejsze etapy historii obrazu obejmują:
- sprzedaż mocno zniszczonego dzieła w 1958 roku za mniej niż 100 dolarów;
- zakup obrazu przez nowojorskich handlarzy w 2005 roku;
- renowację przeprowadzoną przez Dianne Dwyer Modestini;
- aukcję w Christie’s w 2017 roku, podczas której cena przekroczyła 400 milionów dolarów.
Obraz za 450 milionów dolarów wciąż skrywa tajemnicę
Po renowacji część ekspertów uznała „Salvator Mundi” za autentyczne dzieło mistrza. Wskazywali na ślady zmian kompozycji, czyli pentimenti, oraz podobieństwo do leonardowskich szkiców z Royal Collection. W latach 2011–2012 National Gallery w Londynie pokazała obraz, jednak spór nie ucichł. Niektórzy badacze przypisują go warsztatowi lub uczniowi, a w 2021 roku kuratorzy Prado zakwestionowali bezpośrednie autorstwo Leonarda. Właśnie ta niepewność fascynuje mnie najbardziej: trudno oddzielić rękę mistrza od pracy jego pracowni.
„Salvator Mundi” łączy niezwykłą historię rynkową z pytaniami, na które nauka wciąż nie potrafi odpowiedzieć. Być może właśnie dlatego obraz nadal tak silnie przyciąga uwagę.
Nie mniej niezwykła jest kariera rynkowa dzieła. Po zakupie za około 10 tysięcy dolarów obraz trafił do Yves’a Bouviera, który sprzedał go rosyjskiemu miliarderowi Dmitrijowi Rybołowlewowi za 127,5 miliona dolarów. W 2017 roku Christie’s w Nowym Jorku sprzedał dzieło za ponad 400 milionów dolarów; po doliczeniu opłat podawano kwotę około 450 milionów. Nabywcę łączono z saudyjskim księciem Mohammedem bin Salmanem. Od tamtej aukcji obraz pozostaje poza publicznym widokiem, dlatego pytanie „Leonardo czy jego uczeń?” wciąż czeka na odpowiedź.
Od zniszczonej deski do arcydzieła: historia odkrycia i renowacji
Lista przedstawia najważniejsze etapy odkrycia i konserwacji „Salvator Mundi” — obrazu na desce, którego autorstwo przypisuje się Leonardowi da Vinci, choć badacze nadal spierają się o tę atrybucję.
- Rozpoznaj dzieło mimo późniejszych przeróbek. Chrystus unosi prawą dłoń w geście błogosławieństwa, a w lewej trzyma kryształową kulę. Artysta namalował obraz olejem na desce orzechowej o wymiarach około 60 × 40 cm. Przez lata przemalowania, uszkodzenia i dodane wąsy zmieniły jego wygląd, dlatego uznawano go za pracę Giovanniego Antonia Boltraffia lub kopię.
- Odtwórz historię obiektu i ostrożnie traktuj atrybucję. Obraz mógł powstać na początku XVI wieku, być może na zamówienie Ludwika XII i Anny Bretońskiej. W kolejnych stuleciach miał należeć do królewskich kolekcji, w tym do kolekcji Karola I, a później trafił do prywatnych właścicieli. W 1958 roku sprzedano go za 45 funtów, nie rozpoznając w nim dzieła Leonarda. Ponieważ dokumentacja i opinie o autorstwie różnią się, proweniencja stanowi ważny, ale nierozstrzygający dowód.
- Usuń wtórne warstwy, nie naruszając oryginału. Po zakupie obrazu w 2005 roku zespół powierzył konserwację Dianne Dwyer Modestini z Uniwersytetu Nowojorskiego. Oczyściła ona malowidło i usunęła przeróbki, by odsłonić zachowane fragmenty oraz lepiej ocenić pierwotną kompozycję. Pracowała stopniowo, ponieważ pod przemalowaniami mogły kryć się zarówno oryginalne partie, jak i ślady wcześniejszych ingerencji.
- Szukaj śladów procesu twórczego. Po konserwacji badacze zwrócili uwagę na pentimento przy prawej dłoni: pierwotny kształt kciuka miał zostać zmieniony. Taka poprawka może świadczyć o pracy nad oryginalną kompozycją, lecz sama nie przesądza o autorstwie. Specjaliści porównali też obraz ze szkicami Leonarda przedstawiającymi „Salvator Mundi” i przeanalizowali cechy malarskie, w tym miękkie cieniowanie sfumato.
- Oddziel wyniki konserwacji od ostatecznego werdyktu. Po odrestaurowaniu wielu specjalistów uznało obraz za dzieło Leonarda, a w 2011 roku National Gallery w Londynie pokazała go na wystawie. Niektórzy badacze nadal kwestionują tę atrybucję; w 2021 roku kuratorzy Prado stwierdzili, że mistrz nie namalował obrazu. Dlatego ocena powinna uwzględniać zarówno stan zachowanych partii, jak i ograniczenia badań oraz zakres późniejszych retuszy.
- Dokumentuj stan i dalsze losy dzieła. W 2017 roku obraz osiągnął na aukcji Christie’s cenę ponad 400 milionów dolarów, a wraz z opłatami kwota przekroczyła 450 milionów. Od tego czasu nie jest publicznie dostępny, a miejsca jego przechowywania nie potwierdzono. Doniesienia o możliwym depozycie w genewskim składzie celnym i planach wystawienia obrazu w muzeum w Rijadzie również nie doczekały się oficjalnego potwierdzenia.
Gdzie zniknął Salvator Mundi? Tajemnica prywatnej kolekcji saudyjskiego księcia
Gdy myślę o „Salvatorze Mundi”, intryguje mnie nie tylko jego cena, lecz także to, jak skutecznie zniknął z pola widzenia. Obraz przedstawia Chrystusa z prawą dłonią uniesioną do błogosławieństwa i kryształową kulą w lewej. Podobne zagadnienia znajdziesz w w tym poście. Ma około 60 × 40 cm; artysta namalował go olejem na desce orzechowej, ale jego autorstwo wciąż budzi spory. Miękkie cieniowanie sfumato i delikatne rysy przypominają styl Leonarda da Vinci. Część badaczy sądzi jednak, że dzieło stworzył jeden z jego uczniów, być może Giovanni Antonio Boltraffio.
Historia obrazu jest równie zagadkowa jak kwestia jego autorstwa. Mógł powstać na zamówienie francuskiego króla Ludwika XII i Anny Bretońskiej, a następnie trafić do królewskich zbiorów Anglii. Po latach zapomnienia pojawił się na aukcji w 1958 roku, gdzie sprzedano go za niecałe 100 dolarów. W 2005 roku nowojorski handlarz Robert Simon i jego współpracownicy kupili zniszczoną deskę, którą uznawano za kopię. Po konserwacji przeprowadzonej przez Dianne Dwyer Modestini wielu ekspertów przypisało obraz Leonardowi, a w 2011 roku londyńska National Gallery zaprezentowała go publiczności.
450 milionów dolarów i ani śladu obrazu — tajemnica, która trwa
W listopadzie 2017 roku Christie’s sprzedał „Salvator Mundi” w Nowym Jorku za około 450 milionów dolarów wraz z opłatami. Była to wówczas rekordowa cena za dzieło sztuki sprzedane na aukcji. Obraz kupił saudyjski książę Badr bin Abdullah, który miał działać w imieniu następcy tronu Mohammeda bin Salmana. Od tamtej pory nikt nie pokazał go publicznie. Planowano wystawić dzieło w Luwrze w Abu Zabi, lecz odwołano prezentację; nie pojawiło się ono również w paryskim Luwrze na wystawie poświęconej Leonardowi.
Według jednej z hipotez obraz może znajdować się w genewskim wolnym porcie, gdzie dzieła sztuki można przechowywać w kontrolowanych warunkach i odraczać należności podatkowe. Nie potwierdzono jednak publicznie, że właśnie tam trafił. Pojawiały się też doniesienia, że Mohammed bin Salman chciałby uczynić go główną atrakcją nowego muzeum w Rijadzie. Na razie obraz pozostaje więc dla mnie podwójną tajemnicą: nie wiadomo, czy naprawdę namalował go Leonardo, ani gdzie można go dziś zobaczyć.
Ciekawostka: po rekordowej sprzedaży w 2017 roku „Salvator Mundi” nie został pokazany publicznie, a planowana prezentacja w Luwrze w Abu Zabi została odwołana — jego obecne miejsce przechowywania pozostaje niepotwierdzone.
Najczęściej zadawane pytania (FAQ)
Za jaką kwotę sprzedano „Salvator Mundi” na aukcji w 2017 roku?Obraz osiągnął w Christie’s w Nowym Jorku ponad 400 milionów dolarów, a wraz z opłatami cena przekroczyła 450 milionów. Licytacja trwała 19 minut i ustanowiła rekord ceny za dzieło sztuki sprzedane na aukcji.
Dlaczego autorstwo „Salvator Mundi” jest przedmiotem sporu?Część ekspertów przypisuje obraz Leonardowi da Vinci, wskazując między innymi na sfumato i ślady zmian kompozycji. Inni sądzą, że stworzył go artysta z jego warsztatu lub uczeń, na przykład Giovanni Antonio Boltraffio; w 2021 roku kuratorzy Prado zakwestionowali bezpośrednie autorstwo Leonarda.
Co wydarzyło się z obrazem po jego zakupie w 2005 roku?Nowojorscy marszandzi, wśród nich Robert Simon, kupili mocno zniszczone dzieło za około 10 tysięcy dolarów. Konserwatorka Dianne Dwyer Modestini oczyściła obraz i usunęła późniejsze przemalowania, po czym wielu ekspertów uznało go za dzieło Leonarda.
Kto jest uznawany za nabywcę obrazu i gdzie znajduje się on obecnie?Za nabywcę po aukcji z 2017 roku uznaje się saudyjskiego księcia Mohammeda bin Salmana, choć obraz kupiono za pośrednictwem księcia Badr bin Abdullaha. Od sprzedaży nie został pokazany publicznie, a jego obecne miejsce przechowywania nie jest potwierdzone.
Jakie są najważniejsze cechy „Salvator Mundi”?To olejny obraz na desce orzechowej o wymiarach około 60 × 40 cm. Przedstawia Chrystusa z prawą dłonią uniesioną do błogosławieństwa i kryształową kulą w lewej dłoni, która nie załamuje światła.
