Polski rynek aukcyjny potrafi zaskoczyć rozmachem: milionowe ceny osiągają zarówno hipnotyzujące obrazy, jak i monumentalne instalacje. Śledzę te rekordy, bo każda imponująca kwota kryje nie tylko rywalizację kolekcjonerów, lecz także historię dzieła, jego twórcy i drogi, którą przebyło, zanim trafiło pod młotek.
Przez pewien czas jednym z najgłośniejszych wyników była sprzedaż „Caminando” Magdaleny Abakanowicz. DESA Unicum sprzedała tę instalację złożoną z 20 rzeźb pod koniec 2019 roku za ponad 8 mln zł. Wcześniej należała do amerykańskiego aktora Robina Williamsa, który zmarł tragicznie w 2014 roku. Rok później rekord niemal pobił obraz Wojciecha Fangora „M22”. A jak już mowa o tym, sprawdź, ile kosztował najdroższy obraz Sasnala. W DESA Unicum osiągnął cenę 7,316 mln zł z opłatami i stał się wtedy drugim najdroższym dziełem sprzedanym na polskich aukcjach.
„M22” dobrze pokazuje, za co kolekcjonerzy cenią Fangora: pulsujący kolor sprawia wrażenie, jakby płótno falowało, a wzrok widza wciąż wracał do centrum kompozycji. W tym samym roku wysokie ceny osiągnęły także inne prace. Kolekcjoner kupił „Portret prof. dr. Karola Gilewskiego” Jana Matejki za 5,9 mln zł, czyli 6,96 mln zł z opłatami. Obraz przedstawia znanego lekarza i wykładowcę Uniwersytetu Jagiellońskiego. Zaginął po wystawie polskiej sztuki w Wiedniu w 1915 roku, a po około stu latach odnalazł się w prywatnej kolekcji. Z kolei „Czytająca I” Tamary Łempickiej, uznawana za swoisty kryptautoportret artystki, osiągnęła 4,484 mln zł.
83 betonowe postacie i ponad 16 mln zł — aukcyjny rekord, który porusza
Największy zwrot akcji przyniosła monumentalna instalacja „Bambini” Abakanowicz. Podczas aukcji Polswiss Art licytujący podnieśli jej cenę do 13,4 mln zł, a po doliczeniu opłat kwota przekroczyła 16,1 mln zł. Dzięki temu „Bambini” stało się najdrożej sprzedanym dziełem współczesnej sztuki w historii polskich aukcji. Liczy się nie tylko rekord, lecz także skala i emocjonalna siła pracy: artystka stworzyła ją pod koniec lat 90., a instalacja składa się z 83 betonowych figur dziecięcych.
W wielu wcześniejszych pracach Abakanowicz pojawiają się anonimowe sylwetki dorosłych, natomiast „Bambini” skupia uwagę na dzieciach. Nieruchome postacie budzą niepokój, a zarazem skłaniają do refleksji nad kruchością, wspólnotą i ludzkim losem. Instalację prezentowano w kilku europejskich miastach, w tym w Poznaniu, z którym artystkę łączyła szczególna więź. W poznańskim parku Cytadela można też oglądać jej „Nierozpoznanych” — monumentalną grupę rzeźb, która przypomina o obecności Abakanowicz w mieście.
Rekordy polskich aukcji wpisują się w szerszy trend rosnącego zainteresowania sztuką. Mimo lockdownów pandemiczny 2020 rok okazał się udany dla rynku: kolekcjonerzy chętnie kupowali online, a nisko oprocentowane lokaty skłaniały część osób do szukania innych sposobów lokowania kapitału. W tym samym czasie światowe aukcje ustanowiły rekordy dla dzieł Francisa Bacona, Wu Bina i Roya Lichtensteina. Tryptyk Bacona „Triptych Inspired by the Oresteia of Aeschylus” z 1981 roku osiągnął cenę 84,6 mln dolarów, zestaw dziesięciu szkiców Wu Bina „Ten Views of a Lingbi Rock” — 76,6 mln dolarów, a „Nude With Joyous Painting” Lichtensteina z 1994 roku — 46,2 mln dolarów.
Polskie wyniki pokazują, że za wysoką ceną często stoi wyjątkowa historia obiektu. Fangor zachwyca optyczną grą koloru, portret Matejki wrócił po dekadach nieobecności, a „Caminando” łączy rozpoznawalną formę z niezwykłą historią poprzedniego właściciela. „Bambini” dopisuje nowy rozdział: 83 betonowe figury i ponad 16,1 mln zł z opłatami. Te liczby świadczą nie tylko o coraz śmielszych licytacjach, lecz także o ważnym miejscu polskich artystów w międzynarodowej rozmowie o sztuce.
Rekordowe ceny obrazów i dzieł sztuki na aukcjach
Lista obejmuje przykłady najdroższych sprzedaży dzieł sztuki w Polsce i na świecie. Przy każdym z nich podajemy cenę i miejsce aukcji, a także historię, która zwiększyła jego znaczenie rynkowe.
- „Bambini” Magdaleny Abakanowicz — ponad 16,1 mln zł. Instalacja z 83 betonowych figur dziecięcych ustanowiła rekord polskiej aukcji Polswiss Art. Abakanowicz stworzyła ją pod koniec lat 90. To jedna z najważniejszych realizacji artystki, która przez wiele lat mieszkała i tworzyła w Poznaniu.
- „M22” Wojciecha Fangora — 7,316 mln zł. DESA Unicum sprzedała obraz w 2020 roku, a jego cena zapewniła mu wówczas drugie miejsce wśród najdroższych dzieł w historii polskich aukcji. Pulsujący kolor i hipnotyczny efekt dobrze oddają charakter twórczości Fangora, cenionej także za oceanem.
- „Portret prof. dr. Karola Gilewskiego” Jana Matejki — 6,96 mln zł. Polswiss Art sprzedał dzieło w 2020 roku. Obraz zaginął po wystawie w Wiedniu w 1915 roku, po czym odnalazł się w prywatnej kolekcji. Przedstawia lekarza i wykładowcę Uniwersytetu Jagiellońskiego.
- „Czytająca I” Tamary Łempickiej — około 4,484 mln zł. Obraz sprzedano w grudniu 2020 roku. Niektórzy uznają go za zakamuflowany autoportret artystki; wskazówką jest tło nawiązujące do wyposażenia jej dawnego mieszkania. Łempicka ustanowiła też rekord polskiego artysty: londyńskie Christie’s sprzedało jej „Portrait de Marjorie Ferry” za ponad 82 mln zł.
- „Murnau z kościołem II” Wassily’ego Kandinsky’ego — 37,2 mln funtów. Sotheby’s sprzedało obraz z 1910 roku w Londynie za rekordową dla artysty kwotę. Kandinsky namalował go, gdy odchodził od przedstawień figuratywnych i zbliżał się do abstrakcji. W czasie wojny naziści zagrabili dzieło żydowskim właścicielom; po latach wróciło do ich spadkobierców.
- „Triptych Inspired by the Oresteia of Aeschylus” Francisa Bacona — 84,6 mln dolarów. Sotheby’s sprzedało tryptyk online, a jego cena uczyniła go najdroższym dziełem aukcyjnym 2020 roku. Sprzedaży dokonał norweski miliarder Hans Rasmus Astrup, natomiast nabywca pozostał anonimowy.
- „Ten Views of a Lingbi Rock” Wu Bina — 76,6 mln dolarów. W 2020 roku sprzedano zestaw dziesięciu szkiców na papierze, przedstawiających skałę Lingbi. Wcześniej, w 1989 roku, dzieło osiągnęło cenę 1 mln dolarów, więc po 31 latach jego wartość wzrosła niemal 77-krotnie.
- „Nude With Joyous Painting” Roya Lichtensteina — 46,2 mln dolarów. W 2020 roku nabywca z Hongkongu kupił dzieło amerykańskiego twórcy pop-artu. Przed tą aukcją obraz nigdy wcześniej nie trafił na rynek aukcyjny.
| Dzieło | Artysta | Rok powstania | Cena podana w źródle | Przeliczenie / cena z opłatami | Rok i miejsce sprzedaży | Dom aukcyjny / rodzaj transakcji | Szczegóły i znaczenie |
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| „Murnau z kościołem II” | Wassily Kandinsky | 1910 | 37,2 mln GBP | Około 197 mln PLN | 1 marca; Londyn | Sotheby’s; aukcja | Rekordowa cena za dzieło artysty. Obraz przedstawia pejzaż Murnau i powstał w okresie przechodzenia Kandinsky’ego od malarstwa figuratywnego ku abstrakcji. Wcześniej należał do Siegberta i Johanny Margarete Stern; został zrabowany przez nazistów, a spadkobiercom właścicieli zwrócono go przed sprzedażą. |
| „Bambini” | Magdalena Abakanowicz | Koniec lat 90. | 13,4 mln PLN | Ponad 16,1 mln PLN z opłatami | Data niepodana | Polswiss Art; aukcja | Instalacja składa się z 83 betonowych figur dziecięcych. Według przytoczonego artykułu ustanowiła rekord dla współczesnej sztuki na polskich aukcjach. |
| „Portrait de Marjorie Ferry” | Tamara Łempicka | Niepodany | 16,3 mln GBP | Ponad 82 mln PLN | Luty 2020; Londyn | Christie’s; aukcja | W przytoczonym zestawieniu wskazany jako najdroższe dzieło polskiego artysty sprzedane na aukcji. |
| „Triptych Inspired by the Oresteia of Aeschylus” | Francis Bacon | 1981 | 84,6 mln USD | Przeliczenie niepodane | 2020 | Sotheby’s; aukcja internetowa | Najdroższe dzieło sprzedane na świecie w zestawieniu za 2020 rok. Sprzedającym był norweski miliarder Hans Rasmus Astrup; nabywca pozostał anonimowy. |
| „Ten Views of a Lingbi Rock” — zestaw 10 szkiców | Wu Bin | 1610 | 76,6 mln USD | Przeliczenie niepodane | 2020 | Poly Auction; aukcja | Praca przedstawia skałę Lingbi. W 1989 roku sprzedano ją za 1 mln USD — jako pierwsze chińskie dzieło, które przekroczyło na światowej aukcji próg 1 mln USD. Po 31 latach cena była blisko 77 razy wyższa; źródło podaje średnioroczną stopę wzrostu wartości na poziomie 15%. |
| „Nude With Joyous Painting” | Roy Lichtenstein | 1994 | 46,2 mln USD | Przeliczenie niepodane | 2020 | Christie’s; aukcja | Obraz nigdy wcześniej nie pojawił się na aukcji. Nabywcą był kupujący z Hongkongu. |
| „M22” | Wojciech Fangor | Niepodany | Niepodana osobno | 7,316 mln PLN z opłatami | 2020; Warszawa | DESA Unicum; aukcja | Najdrożej sprzedane dzieło na polskich aukcjach w 2020 roku; wówczas drugie najdroższe dzieło w historii polskich aukcji. |
| „Portret prof. dr. Karola Gilewskiego” | Jan Matejko | Niepodany | 5,9 mln PLN | 6,96 mln PLN z opłatami | Czerwiec 2020 | Polswiss Art; aukcja | Portret lekarza i wykładowcy Uniwersytetu Jagiellońskiego. Obraz zaginął po wystawie polskiej sztuki w Wiedniu w 1915 roku, a po około 100 latach pojawił się w kolekcji prywatnej. W zestawieniu z 2020 roku był czwartym najdroższym dziełem sprzedanym na polskich aukcjach. |
| „Czytająca I” | Tamara Łempicka | Niepodany | Blisko 4,5 mln PLN | 4,484 mln PLN | Grudzień 2020 | DESA Unicum; aukcja | Bywa interpretowana jako krypto-autoportret artystki; tło ma nawiązywać do wyposażenia jej dawnego mieszkania. |
| „Caminando” — instalacja z 20 rzeźb | Magdalena Abakanowicz | Niepodany | Ponad 8 mln PLN | Dokładna kwota niepodana | Koniec 2019 | DESA Unicum; aukcja | Według przytoczonego artykułu był to rekord polskich aukcji. Dzieło należało wcześniej do amerykańskiego aktora Robina Williamsa. |
Najdroższe transakcje na świecie i rosnąca wartość sztuki chińskiej
Rekordowe ceny na rynku sztuki potrafią zmienić to, co kolekcjonerzy uznają za bezcenne. Wśród głośnych sprzedaży znalazł się tryptyk Francisa Bacona, wylicytowany za 84,6 mln dolarów, oraz „Murnau z kościołem II” Wassilego Kandinsky’ego, sprzedany za 37,2 mln funtów, czyli około 197 mln zł. Śledzę takie transakcje z ciekawością, ponieważ za imponującą ceną zwykle stoją nie tylko nazwisko artysty, lecz także historia dzieła, jego rzadkość i budzone przez nie emocje.
Szczególnie fascynuje mnie rosnąca wartość sztuki chińskiej. „Dziesięć widoków skały Lingbi” Wu Bina, wykonane w 1610 roku, sprzedano za 76,6 mln dolarów. W 1989 roku ten sam zestaw kosztował 1 mln dolarów, a więc w ciągu 31 lat jego cena wzrosła niemal siedemdziesięciosiedmiokrotnie — średnio o około 15% rocznie. Dzieło jako pierwsza chińska praca przekroczyło na światowej aukcji próg 1 mln dolarów. Późniejsza sprzedaż pokazała, jak szybko mogą drożeć obiekty cenione przez kolekcjonerów.
Rekordowe aukcje, niezwykłe losy i dzieła warte miliony
Wiek, kunszt wykonania i bogata tradycja zwiększają popularność chińskich dzieł, a zarazem przyciągają coraz więcej kolekcjonerów z całego świata. Na rynku padają jednak rekordy również w innych kategoriach. Za „Nude With Joyous Painting” Roya Lichtensteina zapłacono 46,2 mln dolarów; obraz po raz pierwszy trafił na aukcję. W Polsce „M22” Wojciecha Fangora osiągnął 7,316 mln zł z opłatami, natomiast „Bambini” Magdaleny Abakanowicz — instalacja z 83 betonowych figur dziecięcych — przyniosło ponad 16,1 mln zł. Te wyniki pokazują różnorodność rynku, na którym rekordy ustanawiają zarówno dawne dzieła azjatyckie, jak i prace współczesnych artystów.
Za każdym rekordem kryje się też historia, która może zmienić odbiór dzieła. Kandinsky namalował „Murnau z kościołem II” w 1910 roku, gdy przechodził ku abstrakcji. Przed wojną obraz należał do żydowskiego małżeństwa Siegberta i Johanny Margarete Stern. Naziści go zrabowali, ale później wrócił do spadkobierców pierwotnych właścicieli. Z kolei „Portret prof. dr. Karola Gilewskiego” Jana Matejki zaginął na sto lat po wystawie w Wiedniu, a następnie sprzedano go w Polsce za 6,96 mln zł z opłatami. Patrzę na te aukcje nie tylko przez pryzmat cen: przypominają mi, że na wartość sztuki składają się także pamięć, odkrycia i losy ludzi związanych z dziełem. Skoro już tu trafiłeś, Odkryj najsłynniejsze portrety w historii sztuki.
Ciekawostka: rekordowe ceny chińskiej sztuki bywają efektem wyjątkowej rzadkości — „Dziesięć widoków skały Lingbi” Wu Bina to rozbudowany, dziesięcioczęściowy zestaw, którego poszczególne elementy tworzą jedną artystyczną całość.
Kandinsky za 37,2 mln funtów: rekordowa sprzedaż i historia obrazu zrabowanego podczas wojny
Gdy usłyszałam, że „Murnau z kościołem II” Wassily’ego Kandinsky’ego osiągnął na londyńskiej aukcji Sotheby’s cenę 37,2 mln funtów, czyli około 197 mln zł, pomyślałam, że to nie tylko rekord, lecz także niezwykła opowieść o pamięci i odzyskanej własności. Licytacja odbyła się 1 marca, a wieloetapowa rywalizacja zakończyła się najwyższą kwotą, jaką kiedykolwiek zapłacono za dzieło artysty.
Kandinsky namalował obraz w 1910 roku, w przełomowym momencie, gdy odchodził od malarstwa figuratywnego ku abstrakcji. Na płótnie przedstawił wieżę kościoła św. Jerzego w Murnauer Moos, a dalej — skupisko dachów i wieżę kościoła św. Mikołaja. Żywe barwy i śmiałe uproszczenia zapowiadają nowy język malarski, który artysta współtworzył jako jeden z prekursorów abstrakcjonizmu.
Po dekadach rozłąki rodzinne dziedzictwo wraca do spadkobierców
Przed wojną dzieło należało do Siegberta i Johanny Margarete Sternów, żydowskiego małżeństwa z berlińskiego kręgu kulturalnego, cenionego za kolekcjonerstwo. Siegbert zmarł w 1935 roku, natomiast Johannę Margarete deportowano do Auschwitz, gdzie zginęła w 1944 roku. W czasie prześladowań rodzina utraciła ukochane obrazy. Naziści zrabowali także płótno Kandinsky’ego, które wróciło do spadkobierców pierwotnych właścicieli dopiero przed aukcją.
Właśnie ta historia nadaje rekordowej cenie szczególny ciężar: za licytacją stoją nie tylko prestiż nazwiska i wyjątkowa wartość artystyczna, lecz także sprawiedliwość przywracana po dziesięcioleciach. Ponadto część wpływów ze sprzedaży wesprze poszukiwania dzieł zaginionych podczas II wojny światowej. Kandinsky, malarz, grafik i teoretyk sztuki, zmarł we Francji w 1944 roku. Jednak jego obraz z bawarskiego Murnau wciąż porusza widzów i przypomina, że losy dzieł sztuki bywają równie przejmujące jak ich piękno.
Ciekawostka: „Murnau z kościołem II” powstał w 1910 roku — zaledwie kilka lat przed tym, jak Kandinsky opublikował traktat „O duchowości w sztuce”, w którym uzasadniał, że kolor i forma mogą wyrażać emocje bez przedstawiania rozpoznawalnych przedmiotów.
Co napędza ceny dzieł sztuki? Kolekcjonerzy, aukcje online i powroty zaginionych obrazów
Na cenę dzieła sztuki wpływają jego cechy, historia, znaczenie w dorobku artysty oraz warunki sprzedaży. Poniższe przykłady rekordowych aukcji w Polsce i za granicą pokazują, jak te czynniki kształtują wartość prac.
- Rozpoznawalność artysty i znaczenie dzieła. Twórcy o ugruntowanej pozycji, tacy jak Magdalena Abakanowicz, Wojciech Fangor, Tamara Łempicka czy Wassily Kandinsky, przyciągają wielu kolekcjonerów. Przykładem jest instalacja Abakanowicz „Bambini”, którą tworzy 83 betonowych figur dziecięcych. Dzieło osiągnęło ponad 16,1 mln zł z opłatami, ustanawiając rekord polskich aukcji dla sztuki współczesnej.
- Rzadkość i wyjątkowa forma. Unikatowe prace oraz dzieła rzadko oferowane na rynku mogą zaostrzyć licytację. Obraz Roya Lichtensteina „Nude With Joyous Painting” sprzedano za 46,2 mln USD, choć wcześniej nie pojawił się na aukcji. Z kolei monumentalna instalacja Abakanowicz wyróżnia się skalą i nietypowym przedstawieniem dzieci.
- Historia obrazu i jego pochodzenie. Losy dzieła mogą zwiększyć zainteresowanie nabywców. Kandinsky namalował „Murnau z Kościołem II” w 1910 roku. Przed wojną obraz należał do żydowskiego małżeństwa Sternów, a naziści go zrabowali. Po latach dzieło wróciło do spadkobierców i osiągnęło na aukcji Sotheby’s rekordową cenę 37,2 mln funtów. Część tej kwoty wesprze poszukiwania dzieł zaginionych podczas II wojny światowej.
- Powrót zaginionych dzieł na rynek. Odnalezienie pracy po latach może przywrócić jej znaczenie i rozbudzić zainteresowanie kolekcjonerów. „Portret prof. dr. Karola Gilewskiego” Jana Matejki zaginął po wystawie w Wiedniu w 1915 roku, a po stu latach odnalazł się w prywatnej kolekcji. W 2020 roku sprzedano go za 6,96 mln zł z opłatami.
- Konkurencja kolekcjonerów i sposób sprzedaży. Aukcja pozwala uczestnikom podbijać cenę, a internet może przyciągnąć kolejnych kupujących. Dlatego w 2020 roku, mimo pandemii i lockdownów, kolekcjonerzy chętnie licytowali online. Tryptyk Francisa Bacona sprzedany na internetowej aukcji Sotheby’s osiągnął 84,6 mln USD. Na ceny wpływa również rosnący popyt na określone nurty i regiony. Przykładowo chiński zestaw prac Wu Bina sprzedano za 76,6 mln USD, a od 1989 roku jego wartość wzrosła niemal 77-krotnie.
- Prestiż i rekordy rynkowe. Wyniki wcześniejszych aukcji stanowią punkt odniesienia dla kolejnych sprzedaży. „M22” Fangora osiągnęło 7,316 mln zł z opłatami i zostało wówczas drugim najdroższym dziełem sprzedanym na polskiej aukcji; wyższą cenę uzyskała instalacja „Caminando” Abakanowicz. Ponadto rekordy artysty lub kraju przyciągają uwagę mediów i kupujących.
Źródła:
- https://strefainwestorow.pl/artykuly/inwestycje-alternatywne/20201228/najdrozsze-dziela-sztuki-2020
- https://rynekisztuka.pl/2023/03/07/wassily-kandinsky-rekord-aukcja-sothebys/
- https://www.onet.pl/informacje/codziennypoznanpl/dzielo-abakanowicz-najdroższe-na-polskiej-aukcji-cena-powala/55k54lj,30bc1058
FAQ - Najczęstsze pytania
Jakie dzieło ustanowiło rekord polskich aukcji dla sztuki współczesnej?Instalacja „Bambini” Magdaleny Abakanowicz została sprzedana na aukcji Polswiss Art za ponad 16,1 mln zł z opłatami. Składa się z 83 betonowych figur dziecięcych.
Ile osiągnął obraz „M22” Wojciecha Fangora?W 2020 roku DESA Unicum sprzedała „M22” za 7,316 mln zł z opłatami. Pulsujące kolory obrazu tworzą wrażenie optycznego ruchu i przyciągają wzrok do centrum kompozycji.
Jaka jest historia „Murnau z kościołem II” Wassily’ego Kandinsky’ego?Obraz z 1910 roku należał przed wojną do żydowskiego małżeństwa Sternów, a naziści go zrabowali. Przed sprzedażą dzieło zwrócono spadkobiercom właścicieli; na aukcji Sotheby’s w Londynie osiągnęło 37,2 mln funtów.
Za ile sprzedano tryptyk Francisa Bacona „Triptych Inspired by the Oresteia of Aeschylus”?W 2020 roku tryptyk sprzedano na internetowej aukcji Sotheby’s za 84,6 mln dolarów. Był to najdrożej sprzedany na aukcji obraz w przytoczonym zestawieniu za ten rok, a nabywca pozostał anonimowy.
Jak zmieniła się cena dzieła Wu Bina „Ten Views of a Lingbi Rock”?Zestaw dziesięciu szkiców sprzedano w 1989 roku za 1 mln dolarów, a w 2020 roku osiągnął cenę 76,6 mln dolarów. Oznacza to niemal 77-krotny wzrost wartości w ciągu 31 lat.
