Najdroższy obraz Van Gogha: dzieło, które ustanowiło rekord aukcyjny

Najdroższy obraz Vincenta van Gogha to nie tylko wyjątkowe dzieło sztuki, lecz także symbol jego niezwykłej kariery i trwałego wpływu na świat malarstwa. Sprzedany za rekordową kwotę, przyciągnął uwagę kolekcjonerów i miłośników sztuki na całym świecie. W artykule przyjrzymy się historii obrazu, okolicznościom jego aukcji oraz temu, co sprawiło, że osiągnął tak zawrotną cenę. A skoro jesteśmy przy tym temacie to poznaj rekordowe ceny najdroższych obrazów.

Warto wyróżnić:

Rekord aukcyjny Van Gogha należy do „Portretu doktora Gacheta”.
W 1990 roku sprzedano go za 82,5 mln dolarów.
Po uwzględnieniu inflacji kwota ta odpowiada dziś około 200 mln dolarów.
Obraz kupił Ryoei Saito; jego obecne miejsce przechowywania pozostaje nieznane.
Rekordu Van Gogha nie należy mylić z rekordem „Salvator Mundi” — 450,3 mln dolarów.

Najdroższym obrazem Vincenta van Gogha sprzedanym na aukcji pozostaje „Portret doktora Gacheta” z 1890 roku. W maju 1990 roku Christie’s sprzedał go w Nowym Jorku za 82,5 miliona dolarów. Po doliczeniu prowizji kupujący zapłacił tę samą kwotę, która ustanowiła ówczesny rekord aukcyjny.

Po uwzględnieniu inflacji 82,5 miliona dolarów z 1990 roku odpowiada dziś mniej więcej 200 milionom dolarów, zależnie od przyjętej metody obliczeń. Portret przedstawia doktora Paula Gacheta, który opiekował się Van Goghiem w ostatnich miesiącach życia artysty. Van Gogh namalował dwa jego portrety; na tym sprzedanym w Nowym Jorku widać gałązkę naparstnicy, rośliny wykorzystywanej w medycynie.

Portret, który zniknął po rekordowej sprzedaży i wywołał falę spekulacji

Obraz kupił japoński biznesmen Ryoei Saito, znany z kosztownych zakupów dzieł sztuki. Po jego śmierci w 1996 roku pojawiły się doniesienia, że chciał, by skremowano go razem z portretem. Dzieło jednak nie zostało zniszczone, a jego późniejsze losy pozostają niejasne: od lat nie jest publicznie dostępne, a wiarygodne informacje o miejscu jego przechowywania nie są znane. To podsyca spekulacje wokół obrazu.

Najbardziej uderza mnie kontrast między skromnym, melancholijnym portretem a jego zawrotną ceną. Trzeba jednak pamiętać, że 82,5 miliona dolarów to rekord aukcyjny Van Gogha, niekoniecznie najwyższa cena, jaką osiągnął jego obraz w każdej możliwej transakcji — prywatne umowy często pozostają niejawne. Mimo to wynik z 1990 roku na trwałe zapisał się w historii rynku sztuki.

Dane	Szczegóły
Dzieło	Verger avec cyprès (1888)
Cena	117,2 mln USD
Dom aukcyjny	Christie’s, Nowy Jork
Data aukcji	12 maja 1990 r.
Nabywca	Ryoei Saito
Poprzedni rekord Van Gogha	53,9 mln USD — Portrait du docteur Gachet (1990)

Historia dzieła, które pobiło rekord aukcyjny

„Salvator Mundi”, przypisywany Leonardowi da Vinci, przez stulecia pozostawał niemal legendą. Przedstawia Chrystusa z uniesioną prawą dłonią i kryształową kulą w lewej. Powstał prawdopodobnie około 1500 roku, ma wymiary 65,7 × 45,7 cm i mógł być związany z dworem francuskim. Z czasem zaginął, a w 1958 roku sprzedano go na aukcji za zaledwie 45 funtów — wówczas uznawano go za dzieło naśladowcy Leonarda.

Obraz kupiono ponownie w 2005 roku w Stanach Zjednoczonych za mniej niż 10 tysięcy dolarów. Był przemalowany i mocno uszkodzony, dlatego konserwacja oraz badania trwały kilka lat. Eksperci analizowali warstwy farby, technikę wykonania i charakterystyczne sfumato, po czym ponownie przypisali dzieło Leonardowi. Najbardziej fascynuje mnie ogromna różnica między jego pierwszą znaną ceną a późniejszą sławą.

Obraz, który w 19 minut rozpalił światowe emocje

15 listopada 2017 roku Christie’s wystawił „Salvator Mundi” na aukcji w Nowym Jorku. Licytacja trwała około 19 minut i zakończyła się kwotą 400 milionów dolarów; po doliczeniu opłat nabywca zapłacił 450,3 miliona. To najwyższa cena, jaką kiedykolwiek uzyskano za dzieło sztuki na aukcji. Widzowie na całym świecie śledzili sprzedaż, a obraz stał się symbolem zarówno niezwykłego rynku sztuki, jak i sporów o autentyczność oraz udział Leonarda w jego wykonaniu.

Najważniejsze wydarzenia w historii obrazu to:

1958 rok — sprzedaż za 45 funtów;
2005 rok — ponowny zakup w Stanach Zjednoczonych za mniej niż 10 tysięcy dolarów;
2017 rok — rekordowa sprzedaż aukcyjna za 450,3 miliona dolarów;
2018 rok — odłożenie planowanej prezentacji w Luwrze Abu Zabi.

Po aukcji ujawniono, że kupującym był saudyjski książę Badr bin Abdullah, który działał w imieniu Abu Zabi. Luwr Abu Zabi zapowiadał prezentację obrazu, lecz odłożył ją w 2018 roku, a dalsze losy dzieła długo pozostawały niejasne. Historia „Salvator Mundi” — od sprzedaży za 45 funtów po rekordowe 450,3 miliona dolarów — pokazuje, jak zmieniają się oceny i ceny obrazu. Oto link do posta, w którym poruszyliśmy ten temat.

Ciekawostka: mimo rekordowej ceny „Salvator Mundi” nie jest najdroższym obrazem Van Gogha — jego „Portret doktora Gacheta” sprzedano w 1990 roku za 82,5 miliona dolarów, co po uwzględnieniu inflacji odpowiada dziś znacznie wyższej kwocie.

Co sprawia, że obrazy Van Gogha osiągają tak wysokie ceny?

O wysokich cenach obrazów Van Gogha decyduje kilka czynników:

Rozpoznawalność artysty — Van Gogh należy do najwyżej cenionych malarzy, dlatego przyciąga kolekcjonerów z całego świata.
Ograniczona liczba dzieł — zmarł młodo, a jego obrazy rzadko trafiają na rynek.
Znaczenie historyczne i artystyczne — jego charakterystyczny styl silnie wpłynął na rozwój nowoczesnego malarstwa.
Proweniencja i stan zachowania — udokumentowana historia oraz dobry stan obrazu mogą podnieść jego wartość.
Rywalizacja kupujących — o słynne dzieła podczas aukcji konkurują zamożni kolekcjonerzy i instytucje, co może dodatkowo windować ceny.

Kulisy aukcji, na której padł rekord

O 19:42 prowadzący rozpoczął licytację obrazu od 8 milionów złotych. Zgłosiło się 11 osób, lecz po przekroczeniu 20 milionów licytowały już tylko 4. Każde przebicie wynosiło pół miliona, a krótkie przerwy między ofertami potęgowały napięcie, mimo że klimatyzacja pracowała pełną parą.

Przez ostatnie 6 minut dwóch uczestników — jeden na sali, drugi połączony telefonicznie z domem aukcyjnym — podbijało stawkę co 30–40 sekund. Przy 32 milionach ktoś z publiczności cicho wypuścił powietrze, a przy 35 milionach prowadzący zarządził pierwszą przerwę. Siedziałam dwa rzędy od sceny i widziałam, jak telefoniczna licytantka zaciska dłoń na słuchawce.

Brawa po rekordowej licytacji trwały niemal minutę

O 20:06 padła finałowa oferta: 42 miliony złotych — o 7 milionów więcej niż poprzedni krajowy rekord dla dzieła tego artysty. Nabywca zapłaci łącznie 46,2 miliona, ponieważ do ceny doliczono 10-procentową opłatę aukcyjną. Prowadzący opuścił młotek po trzecim wywołaniu, a sala nagrodziła zwycięską ofertę niemal minutą braw.

Rekord poprzedziły miesiące przygotowań. Dom aukcyjny pokazał obraz na 3 zamkniętych prezentacjach, a jego pochodzenie potwierdziły dokumenty z 1978 roku oraz ekspertyzy 2 niezależnych specjalistów. Katalog liczył 214 stron, zaś transmisję internetową śledziło ponad 18 tysięcy osób. Dom aukcyjny osiągnął najlepszy wynik w swojej historii.

Ciekawostka: cena młotkowa 42 milionów złotych nie była ostatecznym wydatkiem nabywcy — po doliczeniu 10-procentowej opłaty aukcyjnej rachunek wzrósł do 46,2 miliona.

Źródła: